Թեմա 1

Թեմա 1

Մարդը և էկոհամակարգերը

նախագիծեր

 ա/ պարաստել ուսումնական նյութ՝Բույսերը և կենդանիները ինչպիսի հարմարանքներ են ձեռք բերել անապատային գոտում ապրելու համար

բ/Մեր շրջապատում մարդածին գործոնների հայտնաբերում և բնության վրա դրանց ազդեցության նկարագրում

գ/ էքրսկուրսիա արգելոցներ 

Ա

Անապատային գոտուն բնորոշ է չոր ցամաքային  կլիմա, օրական և տարեկան ջերմաստիճանների մեծ տատանումներ։Անապատներում գոլորշունակությունը մի քանի անգամ գերազանցում է տեղումների քանակին, խոնավության գործակիցը կազմում է 0,1 - 0,2։

Անապատներում բուսականությունը շատ աղքատ է։Բույսերը քսերոֆիլ են, ունեն երկար առանցքային արմատներ՝ հարմարված չոր ցամաքային կլիմային։Բույսերից շատերը զուրկ են տերևներից։Տերևների փոխարեն ունեն փշեր որոնց մակերեսը փոքր է և շատ ավելի փոքր քանակությամբ ջուր են գոլորշիացնում քան տերևները։Անապատներում տարածված է սաքսաուլը, ուղտափուշը, օշան, օշինդրը, անապատային ակացիան, կակտուսները, անապատային բոշխը,վելվիչին, էֆեմերները, էֆեմերոիդները։ 

Կակտուսներ

Ցողունն արտաքինից գնդաձև է, գլանաձև, ձվաձև, երբեմն հատվածավոր։ Հյութալի է, հաստ փշերով, մազիկներով կամ խոզաններով ծածկված, ունի խիստ զարգացած ջրատար պարենքիմ (խոշոր տեսակները կարող են պարունակել մինչև 2000 լիտր ջուր)։ Բջիջներում պարունակվող լորձային նյութերի առկայությունը դժվարացնում է ջրի գոլորշիացումը։ Իսկական տերևներ չունեն (բացառությամբ 2 տեսակի)։ Ծաղիկները խոշոր են, մեկական, երբեմն գագաթնային հուրանում խմբված։ Պսակաթերթերը շատ են, վառ. կարմիր, մանուշակագույն, դեղին, սպիտակ։ Պտուղը բազմասերմ է, մսոտ, հատապտղանման, երբեմն չոր։ Ծաղկում են երեկոյան կամ գիշերը, փոշոտվում միջատների, թռչունների միջոցով։Կակտուսի աճումը, ծաղկումը և պտղաբերումը տևում է 6—7 ամիս, այնուհետև անցնում են հանգստի շրջանի։ Այդ պատճառով ձմռանը սենյակներում և ջերմատներում կակտուսը պետք է պահել 5—6, 8— 12 °C պայմաններում և քիչ ջրել, ամռանը՝ լուսավոր, տաք, մաքուր օդով ապահովված տեղում և առատ ջրել։ Բազմացվում են սերմերով, կտրոններով, երբեմն պատվաստմամբ (մայիս-օգոստոսին)։ Նրանց տերևները վերածվել են փշերի, մազիկների ու խոզանակների, որոնք խիտ ծածկում են կակտուսի ցողունները և այնքան ջուր չեն գոլորշիացնում, որքան տերևները։ Դրա համար էլ նույնիսկ ամենաշոգ եղանակին բույսերը իրենց ցողուններում պահում են խոնավություն և մնում հյութալի։ Որոշ կակտուսներ պարունակում են մինչև 3000լ ջուր։ Անապատներում կակտուսները խոնավության միակ պահապաններն են և հաճախ են փրկում ճանապարհորդների կյանքը։ Փշերը կակտուսի համար նաև պաշտպանիչ դեր են խաղում` պաշտպանելով կենդանիներից։ 

Անապատային զոնայի կենդանական աշխարհը նույնպես աղքատ է։ Կենդանիները հարմարված են շոգ ու չոր կլիմայական պայմաններին։Որոշ սողուններ  բոլորովին ջուր չեն խմում և բավարարվում են սննդի մեջ եղած ջրի քանակով։

ՈՒղտը մեկ շաբաթ կարող է առանց ջրի դիմանալ շնորհիվ իր սապատներում  եղած ճարպերի որոնց վերափոխման արդյունքում առաջանում է մեծ քանակությամբ ջուր։Ճարպերը կատարում են նաև սննդանյութերի պաշարման, էներգիական ֆունկցիաներ։